Hava kalitesi gösteren bir uygulama yapmak ilk bakışta hava durumu uygulamasından farksız görünür. Değildir. Hava durumu verisi olgun, standart ve bol kaynaklıdır; hava kalitesi verisi ise seyrek istasyonlara, farklı ölçüm standartlarına ve çoğu ülkede dokümante edilmemiş resmî kaynaklara dayanır.
Türkiye özelinde durum daha da özeldir. Bu yazı, Türkiye için hava kalitesi ve çevre verisi sunan kaynakları, her birinin ne verdiğini ve nerede sizi yanıltabileceğini anlatıyor.
Hızlı karşılaştırma
| Kaynak | Ne veriyor | Kimlik doğrulama | Türkiye kapsamı | Veri tipi |
|---|---|---|---|---|
| Open-Meteo | Hava kalitesi, polen, hava durumu | Ticari olmayan kullanımda gerekmiyor | Tam | Model tahmini |
| OpenAQ | İstasyon ölçümleri | Ücretsiz API anahtarı | Kaynağa bağlı, değişken | Gerçek ölçüm |
| MGM | Meteoroloji verisi | Gerekmiyor | Tam | Resmî gözlem |
| NASA Open APIs | Doğal olaylar, yangın, uydu görüntüsü | Ücretsiz anahtar (demo anahtar sınırlı) | Global | Uydu gözlemi |
| Copernicus CDS | İklim ve atmosfer veri setleri | Hesap + anahtar | Global | Yeniden analiz |
| EPİAŞ Şeffaflık | Elektrik üretimi ve kaynak dağılımı | Kimlik doğrulama gerekiyor | Türkiye | Resmî piyasa verisi |
Önce şunu bilin: ölçüm mü, model mi?
Hava kalitesi kaynaklarını değerlendirirken sorulacak ilk soru budur ve seçiminizi doğrudan belirler.
Gerçek ölçüm verisi, fiziksel bir istasyonun havayı örnekleyip ölçtüğü değerdir. Doğrudur ama sadece istasyonun bulunduğu noktayı temsil eder ve istasyonlar seyrektir. Türkiye'de büyükşehirlerde birden fazla istasyon bulunurken, birçok ilçede hiç istasyon yoktur.
Model tahmini ise atmosfer modellerinin hesapladığı değerdir. Her koordinat için bir sayı üretir — istasyon olsun olmasın. Kapsama sorunu yoktur ama gerçek ölçüm değildir; yerel bir kirletici kaynağını (yakındaki bir fabrika, yoğun bir kavşak) yakalamayabilir.
Bu ayrımı kullanıcıya da yansıtmak gerekir. "İstanbul'da PM2.5: 34" demek ile "İstanbul için model tahmini PM2.5: 34" demek farklı iddialardır. Veri kaynağını ve tipini arayüzde göstermek, hem dürüstlük hem de kullanıcı güveni açısından doğru yaklaşımdır.
Open-Meteo — anahtarsız ve tam kapsamlı
Open-Meteo, hava durumu servisi olarak bilinir ama ayrı bir hava kalitesi uç noktası da sunar ve Türkiye'nin tamamını kapsar.
Ticari olmayan kullanımda anahtar gerektirmemesi, onu prototip için en hızlı başlangıç yapar. Koordinat verirsiniz, PM10, PM2.5, karbon monoksit, azot dioksit, kükürt dioksit ve ozon değerlerini alırsınız. Avrupa hava kalitesi indeksi ve Amerikan indeksi ayrı alanlar olarak gelir; hangisini göstereceğinize siz karar verirsiniz.
Avrupa için polen verisi de sunar. Alerji takibi yapan bir uygulama düşünüyorsanız bu, ayrı bir kaynak aramanıza gerek bırakmaz.
Verinin model tabanlı olduğunu unutmayın. Değerler atmosfer modelinden gelir, yakınınızdaki bir istasyonun ölçümünden değil. Şehir geneli bir gösterim için yeterlidir; belirli bir sokağın havasını iddia etmek için değildir.
Ticari kullanım ayrı koşullara tabidir. Ürününüz gelir üretiyorsa lisans sayfasını okumadan üretime almayın.
OpenAQ — gerçek istasyon ölçümleri
OpenAQ, dünya genelindeki resmî ve resmî olmayan hava kalitesi istasyonlarının ölçümlerini tek bir arayüzde toplayan açık bir platformdur.
Değeri gerçek ölçüm sunmasıdır. Bir istasyonun belirli bir saatte ölçtüğü değeri, koordinatı ve kaynağıyla birlikte alırsınız. Bilimsel çalışma veya veri analizi yapıyorsanız model tahmini yerine bu tür veri istersiniz.
Türkiye kapsamında beklentiyi doğru kurmak gerekir. OpenAQ kendi ölçüm yapmaz, kaynakları toplar. Bir ülkenin kapsamı, o ülkenin verisini yayımlama biçimine ve platformun o kaynağı entegre etmiş olmasına bağlıdır. Türkiye için istasyon ve ölçüm bulunabilir, ancak kapsam ülke geneline eşit dağılmayabilir ve zaman içinde değişebilir. Uygulamanızı kurmadan önce ilgilendiğiniz şehirler için gerçekten veri dönüp dönmediğini test edin.
Güncel sürümünde ücretsiz de olsa API anahtarı ister. Anahtarsız çalışan bir prototip kurmayı planlıyorsanız bunu hesaba katın.
İstasyon verisiyle çalışırken iki şeyi baştan ele alın: boşluklar ve gecikme. Bir istasyon bakımda olabilir, veri saatlerce gelmeyebilir. "Son ölçüm" gösteriyorsanız ölçümün ne zaman yapıldığını da gösterin; iki gün önceki bir değeri güncelmiş gibi sunmak yanıltıcıdır.
MGM — meteoroloji tarafı
MGM, Türkiye'nin resmî meteoroloji verisine erişim sağlar. Hava kalitesi servisi değildir, ancak hava kalitesi uygulamalarında yanında bulunması gereken veriyi sunar.
Nedeni şudur: hava kalitesi rüzgâr, sıcaklık ve yağışla doğrudan ilişkilidir. Rüzgârsız ve durgun bir günde kirleticiler birikir; yağış sonrası havada gözle görülür iyileşme olur. Kullanıcıya "bugün hava kalitesi kötü" demek yerine "rüzgâr durgun olduğu için kirlilik birikmiş durumda" demek, aynı veriyi anlamlı bir bilgiye çevirir.
Entegrasyonda bir ayrıntıya dikkat edin: servis API anahtarı istemiyor, ancak isteği çıplak gönderdiğinizde 500 dönebiliyor. Origin: https://www.mgm.gov.tr ve aynı adresi işaret eden bir Referer başlığı eklendiğinde normal yanıt geliyor. Yani "kimlik doğrulama gerekmiyor" ifadesi doğru olsa da istek tamamen başlıksız çalışmıyor; ilk denemede beklenmedik bir hata alırsanız sebebi genelde budur.
Türkiye'ye özel meteoroloji verisi için diğer seçenekleri ücretsiz hava durumu API'leri yazısında karşılaştırdık.
NASA Open APIs — yangın ve doğal olaylar
NASA'nın açık API'leri, tek bir servis değil, ortak bir anahtar sistemi altında toplanmış bir servis ailesidir. Çevre verisi açısından en ilgili olanı doğal olay takibidir.
Bu servis, uydu gözlemine dayanarak aktif orman yangınlarını, kum fırtınalarını, sel ve volkanik aktiviteyi olay bazında sunar. Her olayın koordinatı, kategorisi ve zaman çizelgesi bulunur. Türkiye'deki orman yangınlarını harita üzerinde göstermek isteyen bir uygulama için doğrudan kullanılabilir.
Kritik sınır şudur: bu veri uydu geçişine bağlıdır. Uydu bölgenin üzerinden geçmeden yangın görünmez. Yani veri anlık değil, gecikmelidir ve gecikme saatlerle ölçülebilir. Bir yangını haber verme aracı olarak sunmak yanlış olur; olan biteni görselleştirme aracı olarak doğrudur.
Kayıt olmadan kullanılabilen bir demo anahtar sunulur ancak sınırları çok dardır; gerçek bir uygulama için ücretsiz kayıtla kendi anahtarınızı almanız gerekir.
Yer tabanlı afet verisi için Türkiye deprem API'leri yazısındaki AFAD ve Kandilli kaynaklarına bakabilirsiniz.
Copernicus CDS — iklim ve atmosfer veri setleri
Copernicus Climate Data Store, Avrupa Birliği'nin iklim veri altyapısıdır ve bu listedeki en derin veri kaynağıdır.
Sunduğu şey basit bir "şu anki değer" servisi değildir. Onlarca yıllık yeniden analiz veri setleri, atmosfer bileşimi verileri ve iklim projeksiyonları içerir. Uzun dönemli eğilim analizi yapıyorsanız — "son otuz yılda bu bölgede ortalama sıcaklık nasıl değişti" gibi — burası doğru adrestir.
Karşılığında ciddi bir kullanım eşiği vardır. Hesap açmanız, koşulları kabul etmeniz ve anahtar almanız gerekir. Daha önemlisi, istek modeli diğerlerinden tamamen farklıdır: veri talebini kuyruğa gönderirsiniz, hazır olduğunda indirirsiniz. Anlık yanıt beklemeyin; bazı talepler dakikalar veya daha uzun sürebilir.
Bu nedenle Copernicus'u kullanıcı isteğine bağlı olarak çağırmayın. Arka planda çalışan bir görevle veriyi indirin, işleyin ve kendi tarafınızda saklayın. Kullanıcı sizin sakladığınız veriyi görsün.
EPİAŞ Şeffaflık — enerjinin karbon tarafı
EPİAŞ Şeffaflık Platformu, Türkiye elektrik piyasasının resmî verisini yayımlar. Doğrudan bir çevre servisi değildir ama çevre uygulamaları için değerli bir veri sunar: elektriğin hangi kaynaktan üretildiği.
Saatlik üretim verisini kaynak bazında — doğal gaz, kömür, hidrolik, rüzgâr, güneş — alabilirsiniz. Bu veriden elektriğin karbon yoğunluğunu tahmin etmek mümkündür. "Şu anda şebekedeki elektriğin yüzde kaçı yenilenebilir" sorusunu cevaplayan bir gösterge, enerji bilinci üzerine kurulu bir üründe güçlü bir özelliktir.
Kimlik doğrulama gerektirir ve akışı diğer kaynaklardan farklıdır; entegrasyondan önce güncel dokümantasyonu incelemeniz gerekir.
Farklı kaynaklarda farklı AQI değerleri
Birden fazla kaynak kullandığınızda kaçınılmaz olarak şu soruyla karşılaşırsınız: aynı şehir için neden iki farklı sayı görüyorum?
İki nedeni vardır ve ikisi de düzeltilebilecek bir hata değil, verinin doğasıdır.
Birincisi ölçüm yöntemidir. Model tahmini ile istasyon ölçümü aynı sayıyı vermez ve vermemesi normaldir.
İkincisi indeks standardıdır ve daha çok kafa karıştırır. Avrupa hava kalitesi indeksi ile Amerikan EPA indeksi, aynı PM2.5 yoğunluğunu farklı sayılara çevirir ve farklı renk kategorilerine yerleştirir. Bir kaynak "orta" derken diğeri "sağlıksız" diyebilir — ikisi de kendi standardına göre doğrudur.
Pratik çözüm, ham kirletici yoğunluklarını (mikrogram/metreküp cinsinden PM2.5 gibi) saklamak ve indeksi kendi tarafınızda tek bir standarda göre hesaplamaktır. Böylece kaynak değiştiğinde kullanıcı deneyimi bozulmaz. Hangi standardı kullandığınızı da arayüzde belirtin.
Veri modeli ve sorumluluk
Çevre verisiyle çalışan bir uygulamada veri modelinizin şu alanları ayırması işinizi kolaylaştırır: kaynak adı, ölçüm veya tahmin ayrımı, ölçüm zamanı, koordinat, kirletici türü, ham değer, birim ve hesaplanan indeks.
Bu ayrım özellikle kaynak değiştirdiğinizde değerini gösterir. İndeksi ham değerden ayırmazsanız, standart değiştirmek geçmiş verinizi kullanılamaz hale getirir.
Sorumluluk tarafı da en az teknik taraf kadar önemlidir. Bu kaynakların hiçbiri acil durum uyarı sistemi değildir. Hava kalitesi kötüyken kullanıcıya sağlık tavsiyesi veriyorsanız, bunun genel bilgilendirme olduğunu ve tıbbi tavsiye yerine geçmediğini belirtin. Yangın verisi gösteriyorsanız verinin uydu geçişine bağlı gecikmeli olduğunu açıkça yazın. Resmî kurum bildirimleriyle karışacak bir dil kullanmayın.
Bu yazıdaki kapsam ve erişim bilgileri yayın tarihindeki resmi dokümantasyona dayanır. Açık veri kaynaklarının kapsamı ve erişim koşulları zaman içinde değiştiği için, ilgilendiğiniz bölge için gerçekten veri döndüğünü kendi testlerinizle doğrulayın.
İlgili API Deposu kayıtları
Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
›Türkiye'de resmî hava kalitesi verisi API ile alınabilir mi?
Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı verisi kamuya açık bir web arayüzünden yayımlanır, ancak yayımlanmış geliştirici dokümantasyonu olan resmî bir API sunulmaz. Pratikte geliştiriciler ya bu veriyi toplayan uluslararası servisleri ya da model tabanlı kaynakları kullanır.
›Anahtar gerektirmeyen hava kalitesi API'si var mı?
Open-Meteo'nun hava kalitesi uç noktası ticari olmayan kullanımda anahtar gerektirmez ve Türkiye'yi kapsar. OpenAQ ise güncel sürümünde ücretsiz de olsa API anahtarı ister.
›Aynı şehir için farklı kaynaklarda neden farklı AQI değerleri görüyorum?
İki nedeni vardır. Birincisi ölçüm yöntemi: bazı kaynaklar gerçek istasyon ölçümü, bazıları model tahmini sunar. İkincisi indeks standardı: Avrupa hava kalitesi indeksi ile Amerikan EPA indeksi aynı kirletici yoğunluğunu farklı sayılara ve farklı renk kategorilerine çevirir.
›Orman yangını verisi nereden alınır?
NASA'nın açık API'leri altında yer alan doğal olay servisi, uydu gözlemine dayalı aktif yangın ve doğal afet olaylarını sunar. Bu veri uydu geçiş zamanına bağlıdır; anlık değil, gecikmeli bir gözlemdir.
›Bu verilerle resmî uyarı yayımlayabilir miyim?
Hayır. Bu kaynakların hiçbiri acil durum uyarı sistemi değildir. Uygulamanızda kaynak, ölçüm zamanı ve verinin bilgilendirme amaçlı olduğu açıkça belirtilmeli, resmî kurum bildirimi izlenimi verilmemelidir.