Türkçe metinle çalışan bir uygulama yazdığınızda İngilizce dünyasında hazır olan pek çok şeyin burada olmadığını fark edersiniz. Kelime anlamı, eş anlam, yazım denetimi, kök ayrıştırma — İngilizce için onlarca olgun servis varken Türkçe tarafında seçenek azdır ve olanların bir kısmı resmi destek taahhüdü olmayan uç noktalardır.
Bu yazı Türkçe dil verisi için gerçekten kullanılabilir kaynakları, her birinin ne işe yaradığını ve nerede sizi yarı yolda bırakacağını anlatıyor.
Hızlı karşılaştırma
| Kaynak | En iyi kullanım | Kimlik doğrulama | Dil | Kurumsal destek |
|---|---|---|---|---|
| TDK Sözlük | Resmî kelime anlamı, atasözü, yazım | Gerekmiyor | Türkçe | Yayımlanmış geliştirici taahhüdü yok |
| Uludağ Sözlük | Güncel argo, gündelik kullanım, başlık içeriği | Gerekmiyor | Türkçe | Topluluk platformu |
| CollectAPI Sözlük | Ticari projede sözleşmeli erişim | API anahtarı | Türkçe | Ücretli katmanlar |
| LanguageTool | Yazım ve dilbilgisi denetimi | Ücretsiz katmanda gerekmiyor | Çok dilli | Açık kaynak + ticari |
| Free Dictionary API | İngilizce kelime anlamı | Gerekmiyor | Ağırlıklı İngilizce | Topluluk |
Türkçe'nin API tarafındaki üç zorluğu
Kaynakları tek tek incelemeden önce, hangisini seçerseniz seçin karşınıza çıkacak üç yapısal sorunu bilmek gerekir. Bu sorunları API çözmez; sizin çözmeniz beklenir.
Eklemeli yapı. Türkçe'de kelime köke eklenen eklerle uzar. "Kitaplarımdan" kelimesini sözlükte arayamazsınız; sözlük "kitap" bilir. Kullanıcının yazdığı metni doğrudan sözlüğe göndermek çoğu zaman boş sonuç üretir. Arada bir kök bulma adımı gerekir.
i/İ sorunu. Türkçe'de i harfinin büyüğü İ, ı harfinin büyüğü I'dır. Programlama dillerinin varsayılan büyük/küçük harf dönüşümleri bu kuralı bilmez. Kültür duyarsız bir küçültme işlemi "İstanbul" kelimesini "ıstanbul" yapar ve aramanız sessizce boş döner. Bu hata özellikle sinsidir çünkü hata fırlatmaz, sadece sonuç bulamaz.
Aksan ve ASCII yazım. Kullanıcılar "çığır" yerine "cigir", "şeker" yerine "seker" yazar. Arama yapıyorsanız hem aksanlı hem aksansız yazımı eşleştirebilmeniz gerekir. Bunun için sorguyu normalleştirilmiş bir alanla karşılaştırmak, sözlükten aksansız sonuç beklemekten daha güvenilirdir.
TDK Sözlük — resmî kaynak, gayriresmî erişim
TDK Sözlük, Türkçe kelime anlamı için başvurulacak ilk kaynaktır. Güncel Türkçe Sözlük verisinin yanı sıra atasözü ve deyimler, yazım kılavuzu ve sesli okunuş gibi içerikler de aynı altyapı üzerinden erişilebilir.
Burada dürüst olmak gerekiyor: TDK'nın yayımlanmış bir geliştirici API dokümantasyonu ve kullanım taahhüdü yoktur. Erişilen uç noktalar, sozluk.gov.tr arayüzünün kendi kullandığı uç noktalardır. Pratikte çalışırlar ve yıllardır kullanılırlar, ancak bu bir hizmet garantisi değildir. Uç nokta yapısı haber verilmeden değişebilir.
Bu, TDK'yı kullanmayın demek değildir; nasıl kullanacağınızı belirler. Üç kural işinizi görür. Birincisi, yanıt yapısını doğrulayın — beklediğiniz alan yoksa uygulamanız çökmek yerine "anlam bulunamadı" göstersin. İkincisi, agresif cache kullanın; kelime anlamları değişmediği için aynı kelimeyi ikinci kez sormanız gerekmez. Üçüncüsü, TDK'yı tek kritik bağımlılık yapmayın; erişilemediğinde uygulamanızın çalışmaya devam edebilmesi gerekir.
Sözlük içeriğinin telif korumasına tabi olduğunu da unutmayın. Sorgu bazında cache almak makul bir mühendislik kararıdır; sözlüğün tamamını çekip kendi ürününüz olarak yayımlamak farklı bir şeydir.
Uludağ Sözlük — sözlüğün bulmadığı kelimeler
Uludağ Sözlük, resmî sözlükten tamamen farklı bir ihtiyaca hitap eder. TDK size kelimenin kurumsal tanımını verir; Uludağ Sözlük insanların o kelimeyi gerçekte nasıl kullandığını gösterir.
Bu ayrım, güncel dili takip eden uygulamalar için değerlidir. Yeni türeyen ifadeler, argo, internet diline özgü kalıplar resmî sözlüğe girmeden önce burada bulunur. Bir sohbet uygulaması, içerik moderasyon aracı veya trend analizi yapan bir proje için bu içerik ham veri olarak işe yarar.
Sınırları da bu doğadan gelir. İçerik kullanıcı üretimidir; doğruluk, tarafsızlık ve uygunluk garantisi yoktur. Kullanıcıya doğrudan gösterecekseniz filtreleme katmanı kurmanız gerekir. Sözlük tanımı gerektiren senaryolarda değil, dil kullanımını gözlemleyen senaryolarda tercih edin.
CollectAPI — ticari projede sözleşmeli erişim
CollectAPI'nin sözlük servisi, Türkçe sözlük verisini API anahtarı ile ve tanımlı planlar üzerinden sunar. Diğer seçeneklerden farkı teknik değil, ticaridir.
Ticari bir ürün geliştiriyorsanız ve bağımlı olduğunuz servisin bir sözleşmeye dayanmasını istiyorsanız bu fark önemlidir. Dokümantasyonu olmayan bir uç noktaya bağlı üretim sistemi, uç nokta değiştiği gün sizi habersiz yakalar. Ücretli bir plan bunu tamamen engellemez ama en azından bir muhatap ve kullanım koşulları sağlar.
Ücretsiz katmanın sınırlarını ve fiyatlandırmayı doğrudan sağlayıcının güncel sayfasından kontrol edin; bu koşullar zaman içinde değişebilir.
LanguageTool — anlam değil, denetim
LanguageTool diğerlerinden farklı bir iş yapar: kelimenin ne demek olduğunu söylemez, yazdığınız metinde ne yanlış olduğunu söyler. Yazım hataları, dilbilgisi sorunları ve stil önerileri döndürür.
Açık kaynaktır ve kendi sunucunuzda çalıştırabilirsiniz. Bu, metinlerin dışarı çıkmasını istemediğiniz senaryolarda — kurumsal doküman editörleri, sağlık veya hukuk alanındaki uygulamalar — belirleyici bir avantajdır. Kamuya açık uç noktasında ise istek boyutu ve sıklığı sınırlıdır; toplu metin işleme için uygun değildir.
Türkçe beklentisini doğru kurmak gerekir. LanguageTool çok dilli bir araçtır ancak dil desteğinin olgunluğu dillere göre ciddi biçimde değişir; İngilizce ve Almanca için sunduğu kural zenginliğini her dilde bulamazsınız. Türkçe metinde kullanmayı düşünüyorsanız, karar vermeden önce desteklenen diller listesini ve birkaç örnek metinle gerçek sonuçları kontrol edin.
Kök ayrıştırma: API değil, kütüphane
Türkçe metin işleyen projelerin en sık ihtiyaç duyduğu şey — kelimenin kökünü ve eklerini ayırmak — maalesef hazır bir genel API olarak yaygın biçimde sunulmuyor.
Bu iş için yerleşik çözüm Zemberek gibi morfoloji kütüphaneleridir. Kök bulma, ek analizi, hece ayırma ve yazım önerisi gibi işlemleri kendi sunucunuzda yaparlar. API çağrısı yerine kütüphane çalıştırmak demektir; bu da sunucu kaynağı ve kurulum maliyeti anlamına gelir.
Karşılığında iki şey kazanırsınız: ağ gecikmesi olmaz ve metinleriniz dışarı çıkmaz. Yoğun metin işleyen bir uygulamada bu iki fayda, kurulum maliyetini kısa sürede karşılar.
Basit senaryolarda tam morfoloji analizine gerek olmayabilir. Arama kutusu yapıyorsanız, kelimenin son birkaç harfini kırpan kaba bir kök yaklaşımı ve normalleştirilmiş bir dizin, çoğu durumda yeterli sonuç verir.
İngilizce tarafı için seçenekler
Uygulamanız iki dilli ise İngilizce sözlük ihtiyacı da doğar ve orada seçenek çok daha bol.
Free Dictionary API anahtar gerektirmez, anlam, telaffuz ve örnek cümle döndürür. Hobi projeleri ve prototipler için hızlı bir başlangıçtır. Topluluk projesi olduğu için hizmet garantisi beklemeyin.
Kurumsal bir ürün için sözleşmeli bir kaynak istiyorsanız Merriam-Webster'ın geliştirici programı ücretsiz kayıtla anahtar verir ve yayımlanmış kullanım koşullarına sahiptir.
Nasıl bir mimari kurmalı?
Türkçe dil özelliği kullanan uygulamalarda işe yarayan yapı genellikle şu katmanlardan oluşur.
En altta normalleştirme katmanı bulunur: Türkçe kültür bilgisiyle küçültme, aksan temizleme, boşluk ve noktalama düzeltme. Bu katman olmadan üstteki her şey rastgele boş sonuç üretir.
Onun üstünde kök bulma katmanı gelir. Basit bir uygulamada kaba kırpma, ciddi bir uygulamada morfoloji kütüphanesi kullanır.
En üstte sözlük sorgusu ve cache katmanı yer alır. Kelime anlamları değişmediği için burada uzun ömürlü cache kullanmak hem hızı artırır hem de kaynağa bağımlılığınızı azaltır.
Bu üç katmanı ayırmak, ileride sözlük kaynağını değiştirmek istediğinizde sadece en üst katmanı değiştirmenizi sağlar. Kaynakların bir kısmının resmi destek taahhüdü olmadığı düşünülürse, bu esneklik teorik bir lüks değil, pratik bir ihtiyaçtır.
Bu yazıdaki erişim ve kapsam bilgileri yayın tarihindeki durumu yansıtır. Özellikle dokümante edilmemiş uç noktalar haber verilmeden değişebileceği için, üretime almadan önce kendi testlerinizle doğrulayın.
İlgili API Deposu kayıtları
Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
›TDK'nın resmi bir API'si var mı?
TDK, sozluk.gov.tr üzerinden çalışan ve sözlük arayüzünün kullandığı uç noktalar sunar, ancak bunlar için yayımlanmış bir geliştirici dokümantasyonu ve kullanım taahhüdü bulunmaz. Pratikte çalışır, fakat resmi olarak desteklenen bir geliştirici API'si gibi ele alınmamalıdır.
›Türkçe kelimenin kökünü API ile bulabilir miyim?
Sözlük servisleri anlam döndürür, kök ayrıştırma yapmaz. Kök ve ek analizi için Zemberek gibi morfoloji kütüphanelerini kendi tarafınızda çalıştırmanız gerekir; bu iş için hazır ve ücretsiz bir genel API yaygın değildir.
›Türkçe yazım denetimi için ücretsiz seçenek var mı?
LanguageTool ücretsiz bir kamuya açık uç nokta sunar, fakat dil desteği dillere göre değişir ve Türkçe kapsamı İngilizce veya Almanca kadar olgun değildir. Kullanmadan önce desteklenen diller listesini kontrol edin.
›Türkçe'deki i/İ sorunu API kullanırken neden önemli?
Türkçe'de büyük harf karşılığı i harfi için İ, ı harfi için I'dır. Kültür duyarsız bir küçültme işlemi İstanbul kelimesini istanbul yerine ıstanbul'a çevirebilir ve aramalar sessizce boş döner. Karşılaştırma yapmadan önce Türkçe kültür bilgisiyle normalleştirme yapın.
›Sözlük verisini kendi veritabanıma kopyalayabilir miyim?
Teknik olarak mümkün olsa da sözlük içerikleri telif korumasına tabidir. Sorgu başına cache almak farklı, veri kümesinin tamamını çoğaltıp yeniden yayımlamak farklıdır. Ticari kullanımda kaynağın koşullarını okumadan toplu kopyalama yapmayın.